Inleiding
Waarom aandacht voor het gebit?
Bij welke klachten kan het gebit de oorzaak zijn?
De eerste controle van het gebit van uw huisdier.
Hoe onderzoeken wij het gebit van uw dier.
Waaruit bestaat een gebitsbehandeling bij ons op de kliniek.
Het maken van rontgenfoto's bij de tandheelkunde bij ons op de kliniek.
Tips voor de gebitsverzorging van uw dier.

Inleiding:

De tandheelkunde bij gezelschapsdieren heeft een groot aantal overeenkomsten met de tandheelkunde bij de mens. Het gaat tenslotte om de behandeling van de tanden en kiezen in de bek/mond. Er zijn echter ook grote verschillen aan te geven tussen de humane tandheelkunde en de tandheelkunde bij gezelschapsdieren. Het grootste verschil is dat de mens zich meestal vrijwillig goed in de mond laat kijken maar dat dat bij dieren eerder uitzondering is. Een compleet onderzoek van het gebit zal dan ook onder verdoving plaatsvinden, een inspectie lukt vaak wel bij het wakkere dier.

Onder de diersoorten onderling bestaan grote verschillen en daarom loopt de anatomie en de functie van de tanden en kiezen bij hun ook sterk uiteen: de scheurkies van de kat heeft een totaal andere ontwikkeling en bouw dan de overeenkomstige kies bij een cavia; de hoektand van de hond heeft weer een andere bouw en functie dan die van een mens of van een olifant...

Hoe de tanden op elkaar staan (occlusie) hangt weer nauw samen met de verschillende soorten voeding. Zo hebben carnivoren kiezen met een scheurfunctie en de kiezen van herbivoren juist een maalfunctie. De kauwfunctie van het gebit is uiterst belangrijk, veel kant-en-klare diervoeders stellen aan deze kauwfunctie nog maar weinig eisen. Net als mensen kunnen honden en katten tegenwoordig zonder een enkele tand of kies probleemloos aan hun voedingsbehoeften voldoen.
De voor de mens zo belangrijke gebitsfuncties voor de spraak en de vorm van het aangezicht spelen bij dieren een minder grote rol. Toch heeft het gebit ook bij dieren vaak een belangrijke sociale functie.

De ontwikkeling van het gebit bij de mens en de diverse diersoorten is sterk verschillend. Zo komen er bij dieren gebitselementen voor die levenslang doorgroeien; de snijtanden en kiezen van konijnen en knaagdieren. Zowel honden als katten wisselen van een melkgebit naar een volwassen gebit, hier beginnen ze mee als ze 3 maanden oud zijn en zijn uitgewisseld als ze 8 maanden oud zijn.

Waarom aandacht voor het gebit?

Bij onvoldoende verzorging zal op de tanden en kiezen tandplak ontstaan dat langzaam verandert in tandsteen. In de tandplak huizen vele bacterien die een onaangename stank uit de bek veroorzaken. De hond of kat wordt daardoor als huisgenoot (en knuffeldier) minder aantrekkelijk.
Daarnaast veroorzaakt tandbederf ook bij dieren pijn. Mensen kunnen precies aangeven dat ze pijn hebben, maar dieren niet. Extra zorg is hier op zijn plaats.
Ontstoken tanden en kiezen kunnen de oorzaak zijn van ontstekingen elders in het lichaam. Bacterien in tandplak veroorzaken meer schade aan het gebit behalve de stank. Eerst ontstaat er een ontsteking aan het tandvlees, welke zich steeds verder uitbreidt. Op den duur kunnen bacterien uit de mondholte in het bloed terechtkomen en problemen aan hart, nier, longen en gewrichten veroorzaken. Gebitsverzorging is dus zeker geen overbodige luxe!

Bij welke klachten kan het gebit de oorzaak zijn?

• stank uit de mond
• tandplak en tandsteen
• veranderd eetgedrag; niet of moeilijk eten, aan een kant kauwen, wel interesse in de voerbak maar vervolgens weglopen, opvallend veel gapen, vermijden van hard voedsel of takken, tennisballen ed
• krabben aan de bek of met de bek ergens langs schuren
• speeksel en/of bloed dat uit de bek komt
• pijn bij het aanraken van de kop
• zwelling onder het oog of een klein wondje onder het oog
• sloom en niet willen eten
• vermageren

De eerste controle van het gebit van uw huisdier.

De dierenarts inspecteert het gebit elke keer als u met uw dier voor een afspraak komt. Mocht u alleen voor de enting komen dan hoort ook hier een gebitsinspectie bij. Bij honden en katten  kunt u thuis ook alle tanden zelf controleren. Een slecht gebit verraadt zich door een slechte adem en bruine aanslag op de tanden. Vooral de hoektanden en kiezen zitten als eerste vol met tandsteen. Bij konijnen en knaagdieren zijn thuis alleen de voortanden te inspecteren. Hebben deze een afwijkende stand of vorm dan is dat een teken dat er iets mis is.

Hoe onderzoeken wij het gebit van uw dier.

Tijdens een vraaggespek met de eigenaar krijgt de dierenarts een algemene indruk van het dier.
Bij een wakker dier kijkt de dierenarts eerst naar de kop, lippen, wangen en kaak en vervolgens kunnen de tanden en kiezen beoordeeld worden.
Er wordt gekeken hoe de tanden op elkaar aansluiten. Afhankelijk van de medewerking van de patient kan de buitenzijde van de tanden en kiezen bekeken worden. Dit gebeurt in eerste instantie met een gesloten bek, door de lip aan de voor- en zijkant op te tillen. Vaak is dan goed te beoordelen of er tandplak en/of tandsteen aanwezig is en of het tandvlees ontstoken is. De tanden zijn niet altijd goed te inspecteren mn als er tandplak of tandsteen op zit. Eventueel kan ook de binnenzijde van de tanden en kiezen bekeken worden door de bek te openen. Omdat de meeste dieren niet lang stil willen zitten en daarnaast de tong vaak in de weg zit, zijn deze bij het wakkere dier eigenlijk niet goed te beoordelen.

Als er aanwijzingen zijn dat de oorzaak van de klacht in het gebit ligt, wordt er een gebitsbehandeling ingepland, dit gebeurt onder verdoving. Hierbij zal het aanwezige tandsteen verwijderd moeten worden omdat veel afwijkingen hieronder verborgen kunnen zitten. Om een goed beeld van de problemen te krijgen is het vaak ook nodig röntgenfoto's van het gebit te maken. Bij een goede gebitsinspectie zijn we immers nog niet klaar met het bekijken van de tanden en kiezen zelf. We willen ook informatie over het kaakbot en de wortels van de tanden. Aan de hand van de gevonden afwijkingen en de uitgebreidheid hiervan wordt gelijk een behandeling ingesteld of wordt er een advies gegeven voor een behandelingsplan. 

Waaruit bestaat een gebitsbehandeling bij ons in de kliniek.

Naar aanleiding van de eerste inspectie bij de dierenarts wordt er een gebitsbehandeling ingepland. DIt gebeurt onder verdoving. Uw dier krijgt een narcoseprik waar de eigenaar bij is, zodra hij of zij suf is nemen wij het dier over. Wij intuberen het dier, dit houdt in dat er een flexibele buis vanuit de bek in de luchtpijp steekt waardoor uw dier via deze buis kan ademen. Dit buisje sluit de mondholte af waardoor er geen water en restjes van het schoonmaken de keel in kunnen lopen. Vervolgens wordt het gebit door de assistente professioneel gereinigd.
Als alle tanden van plak en tandsteen zijn ontdaan wordt het hele gebit nogmaals geinspecteerd met een mondsonde. Er wordt gekeken of het glazuur niet beschadigd is en of het slijmvlies goed aansluit op de tanden. Bij verdenking van problemen worden er rontgenfoto's van de tanden en bijbehorende wortels gemaakt. Aan de hand van de gevonden afwijkingen wordt een advies opgesteld voor verdere behandeling. Het kan dan nodig zijn dat er een tand getrokken moet worden. Wij proberen uiteraard zoveel mogelijk in 1 behandeling te doen.
Mocht er een uitgebreide behandeling plaats moeten vinden dan wordt dit waarschijnlijk in 2 sessies gedaan. Bij uitgebreide problemen nemen wij altijd contact op met de eigenaar om de te adviseren behandeling en bjkomende kosten te bespreken. De totale kosten van een gebitsbehandeling zijn vooraf moeilijk in te schatten omdat vaak pas na de reiniging van het gebit duidelijk is of er aanvullend tanden verwijderd moeten worden, wat extra kosten met zich mee brengt.

Het maken van rontgenfoto's bij de tandheelkunde bij ons in de kliniek.

Voor het maken van rontgenfoto's van het gebit en de kaken is een speciaal tandheelkundig rontgentoestel nodig. Daarnaast worden er speciale rontgenfilms gebruikt die gemakkelijk in de mondholte geplaatst kunnen worden. Door het maken van rontgenfoto's wordt meer informatie verkregen over het kaakbot en de wortels van de tanden.
Veel voorkomende redenen om een rontgenfoto van het gebit te maken zijn;

• het niet doorbreken van tanden of kiezen     => Als er bij het wisselen van het melkgebit blijvende elementen ontsbreken, dan vragen we ons natuurlijk af of de elementen werkelijk ontbreken of dat ze niet of moeilijk doorkomen. Om deze vraag te kunnen beantwoorden is het maken van een rontgenfoto noodzakelijk.
• parodontitis => Een parodontitis is een ontsteking van de weefsels en structuren rond de tanden en kiezen. Dit kan een reden zijn om een tand of kies te trekken. Als de tand duidelijk los zit, dan moet altijd tot extractie (trekken van de tand) worden overgegaan. Als de tand echter nog stevig vast zit, dan kan een grondige reiniging en desinfectie van het gebit samen met een antibiotica kuur voldoende zijn om het proces tot stilstand te brengen. Bij het maken van een keuze tussen trekken of het behouden van een tand is het van belang of er sprake is van een ontstekingsproces rond de wortel (punt) van de tand en of er sprake is van aantasting  van het bot. DIt is alleen zichtbaar te maken mbv een rontgenfoto.
• FORL's => Dit is een afkorting voor Feline (kat in het latijn) Orale (mondholte in het latijn) Resorptieve (=oplossend) Laesies (=defect of wondje). Bij deze aandoening,die veel bij katten maar soms ook bij honden voorkomt, zien we dat de tand als het ware wordt opgegeten. Dit kan beginnen aan de buitenkant van de tand, het glazuur is dan aangetast. DIt kunnen we bij de beoordeling al vaststellen en is met de mondsonde ook vaak als onregelmatigheid te voelen. Het kan echter ook bij de wortels beginnen, bij het maken van een rontgenfoto zien we dan een tand zonder of met een aangetaste wortel. Alle aangestaste elementen moeten verwijderd worden omdat ze veel pijn veroorzaken.
• fistels => Een abces rond een wortelpunt van een element kan leiden tot fistelvorming. Hierbij zien we een gaatje in het kaakbot en de overliggende huid waar pus uitkomt. In een aantal gevallen zal direct zichtbaar zijn welke tand de boosdoener is. Soms is het echter pas duidelijk na het maken van een rontgenfoto. Geen overbodige luxe want we willen met zekerheid de juiste tand of kies trekken!
• trauma => Bij afgebroken tanden of kiezen, moet er een keuze gemaakt worden hoe te behandelen. In principe zijn er drie mogelijkheden. Het element kan gerestaureerd worden, getrokken worden of er moet een wortelkanaalbehandeling plaats vinden. Welke behandelmethode  wordt gekozen hangt af van de toestand van de wortel van het element en van de mogelijkheden van behandeling in de praktijk. Voor het restaureren en een wortelkanaalbehandeling sturen wij de patient door naar de tandheelkunde specialist omdat wij hier de materialen niet voor in huis hebben. Het maken van een rontgenfoto is nodig om de wortel van het aangetaste element te kunnen bekijken. Ook bij trauma aan de kaak zelf is het voor een behandelplan noodzakelijk om een goede rontgenfoto te maken.
• tumoren in de mondholte => Bij het voorkomen van een tumor in de mondholte is het voor de diagnose en de behandeling van belang te weten of het kaakbot bij het proces betrokken is. Dit is zichtbaar te maken met een rontgenfoto van de kaak.
• controle na een behandeling => Bijvoorbeeld na een wortelkanaalbehandeling om te weten of de behandeling goed verloopt en er niet alsnog een ontsteking optreedt.  Ook kunnen we een controle foto maken om te beoordelen of er een achtergebleven wortelpunt zit. Bij een extractie van een tand streven we ernaar om de tand in zijn geheel met wortel en al te verwijderen. Het komt echter weleens voor dat de wortel niet meer intact is of kapot gaat bij de extractie. Als er twijfel is of er nog wortelrestjes zijn achtergebleven in de tandkas dan kunnen we veel hulp hebben aan een rontgenfoto.

Tips voor de gebitsverzorging van uw dier.

1. Poetsen: met een tandenborstel en een speciale dierentandpasta, dagelijks!
Bij honden is dit meestal goed aan te leren, bij katten is dit veel moeilijker. Belangrijk is het rustig en langzaam aan te pakken. Zorg dat het dier het leuk vindt. Doe dit door het poetsen te koppelen aan iets leuks, bv vlak voor het eten, wandelen of spelen. Als u tandpasta gebruikt neem er dan een die speciaal voor dieren is ontwikkeld. Onze tandpasta bevat stoffen die de slokdarm of maag irriteren, wij spugen de tandpasta immers uit en hebben er hierdoor geen last van terwijl uw huisdier het doorslikt. Daarnaast zit er aan de honden/kattentandpasta een lekker smaakje (bv kip) wat het poetsen weer leuker maakt.
Bij het poetsen kan uw huisdier zijn bek gewoon dicht houden, in eerste instatnie hoeft alleen de buitenzijde van de tanden gepoetst te worden. Eerst ga je met je vinger langs de tanden wrijven en geef uw dier altijd na de behandeling een beloning. De volgende stap is met een doekje of gaasje om je vinger langs de tanden te wrijven. Daarna pas met een tandenborstel. De te gebruiken tandenborstel moet niet te groot en vooral zacht zijn. Er zijn voor honden speciale tandenborstels ontwikkeld. Er zijn ook speciale vingertandenborstels. Let in iedergeval op dat u uw vinger op de kop van de tandenborstel houdt en zodat u niet te ver achter in de bek steekt met de borstel.
2. Eten: speciaal voer om tandplak op te lossen en de tanden en kiezen te reinigen. Bestrijdt bacterievorming in de bek. Het is belangrijk dat de brokken zo groot mogelijk zijn en veel vezels bevatten, zodat ze bij het kauwen langs de tanden schuren en op deze manier de tanden "poetsen".
3. Kauwstaven: al of niet met enzymen, om tandplak op te lossen, voorwaarde is wel dat de hond echt kauwt op de staven.
4. Slobberen: met Vet aquadent in het drinkwater vermindert de bacteriaflora in de bek en wordt tandplak en een slechte adem voorkomen.

Begin met deze maatregelen al vanaf pup/kitten-leeftijd en maak dit onderdeel van de algehele verzorging van uw dier. Hiermee doet u uw dier(en) en uzelf een groot plezier: het voorkomt tand- en kiesproblemen en uw huisgenoot houdt een frisse adem.